Foppe de Haan (66) is sinds een paar maanden trainer van Ajax Cape Town. De Fries vertelt in een interview met Zuid-Afrika Journaal over zijn avonturen in het land dat het WK voetbal 2010 organiseert. ‘Ik heb al geprobeerd om de term scorebordjournalistiek aan een Zuid-Afrikaanse journalist uit te leggen maar dat wilde er nog niet in.’
Foppe de Haan was min of meer al gestopt met werken toen Ajax Cape Town afgelopen najaar aan de deur klopte. Na een succesvolle trainerscarrière bij Heerenveen en Jong Oranje had hij eigenlijk al besloten om meer tijd met zijn vrouw door te brengen. Maar het Zuid-Afrikaanse avontuur lonkte. ‘Ik had nooit het gevoel dat ik met pensioen was,’ vertelt hij in de kantine van het trainingscomplex van Ajax Cape Town in de buitenwijk Parrow. ‘Ik voelde me fit en wilde aan het einde van de rit graag dit avontuur aangaan. Gelukkig stond mijn vrouw er ook positief tegenover. We kenden dit land al van een rondreis en sociale projecten, en wisten al een beetje wat ons te wachten stond. Ik heb tot nu toe ook geen minuut spijt van de keuze gehad.’
Uit zijn verhalen blijkt zelfs dat hij met volle teugen geniet van het land. Hij vertelt over teams die in de kleedkamer de longen uit het lijf zingen ter voorbereiding op een wedstrijd en over bijgelovige tegenstanders van wie hij niet te dicht langs hun dug-out mocht lopen omdat dat ongeluk zou brengen. Enthousiast verhaalt hij ook over een recent kampeerweekend in het Cedergebergte op 150 kilometer van Kaapstad waar een gids hem naar de meer dan 2000 jaar oude rotstekeningen van de San-Cultuur bracht. ‘Prachtig en razend interessant. Die man kon er prachtig over vertellen.’
Nog elke dag verbaast hij zich ook over de schoonheid van de omgeving, in het bijzonder de rotsachtige kust van het Kaapse schiereiland waar hij is komen te wonen. ‘Vergeleken met thuis is het landschap hier overweldigend en veel afwisselender, van de fraaie stranden, wijnlanden tot de reservaten met wilde dieren. Ook de mensen vind ik hier erg vriendelijk, levendig en open. Als mijn kleinkinderen in februari overkomen, heb ik al een afspraak met onze meid dat we met z’n allen haar township ingaan. Daarop verheug ik me enorm.’
Veilgheid
De Haan raadt Oranjefans dan ook aan om naar Zuid-Afrika te komen en zich niet door verhalen over onveiligheid te laten afschrikken. Met zijn vrouw legde hij in een huurauto al eens dezelfde route af die fans in de poulefase zouden kunnen nemen om het Nederlands Elftal te volgen, oftewel van Johannesburg via het Kruger Park, Durban en de Garden Route richting Kaapstad. De Haan: ‘Een prachtige tocht waarop ik me niet een keer bedreigd heb gevoeld. Ja een keer dan, toen ik ineens midden in een kudde olifanten terechtkwam. Ik zie dan ook geen enkele reden waarom Oranjefans niet zouden moeten komen. In het Oranjeboekje van de Nederlandse ambassade kun je precies lezen wat je moet doen en laten om problemen te voorkomen. Behalve dat het land mooi is, past het ook bij ons omdat het een Nederlandse geschiedenis heeft en een deel van de bevolking Afrikaans, oftewel een soort Nederlands spreekt. Het is erg fascinerend om Nederlandstalige kranten en straatnamen te zien. Oranjefans moeten zich vooral ook als gekke Nederlanders uitdossen. Dat vinden ze hier fantastisch.’
Hij ziet het land hartstochtelijk naar het WK voetbal toeleven. ‘Op weg naar mijn werk luister ik altijd naar Radio Good Hope, vooral om het township Engels onder de knie te krijgen. Het gaat dan bijna over niets anders dan het WK. Vooral de zwarte bevolking is ongelofelijk trots dat het toernooi hier plaatsvindt.’
Leiderschap
Op zijn werk moest hij direct aan de bak. De Haan staat bekend als een trainer die ondanks zijn hoge leeftijd altijd midden in jonge groepen kon staan. Maar in Zuid-Afrika heeft hij nu veel moeite met jonge spelers, in het bijzonder hun extreme volgzaamheid. ‘In Nederland zijn spelers doorgaans mondig en nemen ze ook initiatief als het moet. Dat ontbreekt hier, mede omdat het schoolsysteem en de voetbalopleidingen dat niet stimuleren. Dat is bij oefeningen geen probleem, maar wel als je een onderling partijtje of een wedstrijd speelt. Dan is er niemand die het initiatief neemt tot organisatie in het veld en zie je ze ook niet zelf oplossingen zoeken als het niet loopt. Dat betekent dat je als trainer erg veel moet ingrijpen en dat stuit me best wel tegen de borst.’
Olympische Spelen
De bescheidenheid en respectvolle omgang met voetballers en omstanders maakte De Haan tot een gentlemen’s trainer. Samen met voorzitter Riemer van der Velde bracht hij zijn Friese liefde Heerenveen uit de onderste regionen van de Eerste Divisie naar de Champions League. Met Jong Oranje werd hij Europees kampioen en met Oranje onder 20 wereldkampioen. De Haan is nog altijd uiterst teleurgesteld dat hij die successen op de Olympische Spelen in China 2008 geen vervolg kon geven. ‘Ik baal nog steeds dat ik het daar niet voor elkaar heb gekregen. In de spelersgroep ontbrak het aan samenhang en aan iemand die het voortouw nam. Het was geen leuke tijd. We zaten vrijwel de hele tijd in nare Chinese industriesteden opgesloten in ons hotel. Spelers trokken zich terug met hun videospelletjes.’
WK 2010 Oranje
Het kan een wijze les voor het grote Oranje in Zuid-Afrika zijn. ‘Ik denk dat de begeleiders van Oranje naast de training elke dag een moment moeten organiseren dat er iets met z’n allen wordt gedaan. De verveling en een gebrek aan cohesie liggen in zo’n hotel in Johannesburg op de loer.’ De Haan dicht Nederland wel kansen toe in Zuid-Afrika. Het koele winterklimaat is in ieder geval in het voordeel. De sleutel tot succes wordt volgens hem het verdedigende blok op het middenveld. ‘Die twee spelers moeten voor de balans in het team zorgen en onze goede en snelle spitsen gaan bedienen. Mark van Bommel moet mijn inziens sowieso spelen. En daarnaast is, als hij afleert om gekke dingen te doen, Nigel de Jong vanwege zijn loopvermogen de beste optie. De Zeeuw is mij net iets te aanvallend en Schaars komt mijn inziens nog wat handelingssnelheid te kort. Een andere optie is Bakkal die een enorme actieradius heeft en heel snel voor het doel van de tegenstander kan opduiken. Maar in dat geval moet je het huidige systeem met vier aanvallende spelers enigszins aanpassen.’
Voetbal Zuid-Afrika
Zuid-Afrika heeft volgens De Haan geen kans op de wereldtitel, ook al is een verrassing nooit uitgesloten. Het land heeft op voetbalgebied nog enorme stappen te maken. Hij noemt onder meer de kwaliteit van de jeugdopleiding, de organisatie van het voetbal, de doorstroming, de velden en de scheidsrechters als factoren die voor verbetering vatbaar zijn. ‘Daarnaast mis ik zoals eerder gezegd leiderschap, types die een team over een dood punt heen helpen. Ik zie mijn team soms fantastisch voetballen en even denk ik dan dat het voor elkaar is. Maar dan zie je het in een keer weer helemaal inzakken. En er staat dan niemand in het veld op om het team over die inzinking heen te helpen. Dat zie je eigenlijk in heel Afrika. Ik denk dan ook niet dat een Afrikaans land wereldkampioen kan worden of het moet Ivoorkust zijn waar vrijwel het hele team bij Europese topclubs speelt.’
Ontwikkeling
De nuchtere De Haan vindt ook dat spelers in Zuid-Afrika veel te snel worden opgehemeld. ‘Als ze twee keer goed spelen of scoren, zijn het al gauw de nieuwe wereldsterren. Ik heb daarom al eens een tv-journalist de term scorebordjournalistiek proberen uit te leggen. Maar dat ging er niet in.’
Het WK zorgt in ieder geval dat er nu aandacht is voor voetbalontwikkeling in Zuid-Afrika. ‘Veel voetbalbonden hebben allemaal programma’s lopen om het voetbal hier te verbeteren in combinatie met opleiding en voorlichting. De KNVB heeft zich bijvoorbeeld gecommitteerd om 2010 voetbalcoaches op te leiden.’
WK stadions
Ook de nieuwe stadions kunnen de Zuid-Afrikaanse voetbalcompetitie volgens De Haan een nieuwe impuls geven. Aanstaande zaterdag vindt de opening van het nieuwe WK stadion van Kaapstad plaats met een oefenwedstrijd tussen Ajax Cape Town en stadsgenoot Santos. De Haan kijkt er enorm naaruit. ‘Ik heb van een paar spelers gehoord dat het ook van binnen een overweldigend stadion is. Erg leuk dat wij de primeur hebben. Het ziet er volgens mij niet naar uit dat Ajax Cape Town daar regulier gaat spelen. Onze thuisbasis, het Athlone stadion, is vanwege het WK ook uitgebreid en opgeknapt en biedt met 20.000 zitplaatsen voldoende capaciteit. Maar ik sluit niet uit dat de club voor duels tegen grote teams als Kaizer Chiefs en Orlando Pirates naar het nieuwe stadion in Greenpoint zal uitwijken. ’
Ook of hij na dit seizoen bij Ajax Cape Town blijft, is nog ongewis. Zelf laat hij wel doorschemeren te willen blijven ‘Maar ik heb in dit geval niet zo veel te zeggen. Of ik blijf, is vooral afhankelijk van Ajax en mijn vrouw.’
