Zuid-Afrika is in de ban van het WK voetbal. Maar wat zal het mondiale evenement het gastland komend jaar opleveren? Zal het WK 2010 ook positieve gevolgen hebben op sociaal-economisch gebied? Ter gelegenheid van de lancering van webportal de 3e HELFT, platform voor maatschappelijke samenwerking tussen Nederland en Zuid-Afrika, organiseerde initiatiefnemer NCDO een debat over de kansen voor de lokale bevolking.
“We are extremely confident for Twenty Ten,” sprak de Zuid-Afrikaanse ambassadeur in Nederland Peter Goosen tijdens de presentatie in het Amsterdamse debatcentrum Felix Meritis. “This is not just a World Cup, this is a World Cup in South-Africa.” Iedereen realiseert zich dat dit de eerste keer is dat er een WK voetbal op het Afrikaanse continent zal plaatsvinden, aldus de ambassadeur. Zuid-Afrika zal daarom niet alleen bewijzen dat het de organisatie aankan, het neemt ook de uitdaging aan om van het aanstaande WK 2010 het succesvolste WK ooit te maken.
Na die mooie belofte drong zich de vraag op: voor wie? Zal de kassa straks alleen rinkelen voor de wereldvoetbalbond FIFA en diens partners als Adidas en Coca Cola? Of zal de Zuid-Afrikaanse bevolking in hun kielzog kunnen meeprofiteren? De VPRO documentaire Trade Mark 2010, die vervolgens werd vertoond, schetste een somber beeld. Door de strenge FIFA regels voor de verkoop van fanartikelen dreigen lokale ondernemers achter het net te vissen. Ook de verkoop van eten en drinken in en rondom de stadions en in de speciaal ingerichte fanparken is straks alleen mogelijk met toestemming van de FIFA.
Het is dus nog maar de vraag of de vele Zuid-Afrikanen die zijn aangewezen op de informele economie enig profijt aan het WK zullen behalen. Het aansluitende debat dat onder leiding van journalist en schrijver Simon Kuper werd gehouden, kon die gedachte niet wegnemen. De econoom Chris Elbers, die aan de Vrije Universiteit de Desmond Tutu-leerstoel bekleedt, stelde onomwonden vast dat bij eerdere edities van het WK nog nooit exact kon worden vastgesteld hoeveel een toernooi het gastland opleverde.
Toch is nu al duidelijk dat de impact van het WK groot zal zijn. Als deze zomer de hele wereld naar Zuid-Afrika kijkt, is dat een uitgelezen kans om de povere omstandigheden waarin veel Zuid-Afrikanen leven onder de aandacht te brengen, aldus Eduard Nazarski, directeur van Amnesty International, die een vergelijking trok met Bejing 2008. Over de rol die de media daarbij kunnen vervullen is Nazarski hoopvol gestemd. Waar tijdens de Olympische spelen in Bejing de internationale pers aan banden werd gelegd, kunnen journalisten voor en tijdens het WK zich vrijelijk door Zuid-Afrika bewegen.
Ook volgde er een pleidooi voor een internationale sportwaakhond. Vanuit de zaal stelde Freek de Jonge voor om het alleenrecht van de FIFA te laten controleren door de Verenigde Naties. Vooralsnog blijft wat er achter de schermen van het WK gebeurt een aangelegenheid van de FIFA, dat kan blijven opereren als monopolist. Volgens sportmarketingdeskundige Frank van den Wall Bake staat nu al vast dat voetbalgrootmacht Argentinië, dat zich ternauwernood wist te kwalificeren, toch gewoon weer groepshoofd zal worden. FIFA partner Adidas heeft er namelijk alle belang bij dat boegbeeld Lionel Messi zo lang mogelijk in het toernooi blijft.
Edu Jansing van de stichting Meer dan voetbal mocht tenslotte vertellen welke initiatieven de KNVB ontplooit ten behoeve van de lokale bevolking.
Een kanttekening werd geplaatst door Volkskrant-journalist Willem Vissers, die alle initiatieven prees, maar er ook op wees dat het in de eerste plaats niet de taak van de voetbalsport en evenmin van de FIFA is om de wereld te veranderen. Hij memoreerde aan het WK van 1974 dat hij als kind beleefde en aan de magische momenten die het voetbal teweeg kan brengen. Nog altijd kan hij in vervoering raken van een prachtig doelpunt.
De afsluiting was van Simon Kuper. Politiek en sociaal-economisch zal het WK de Zuid-Afrikaanse bevolking weinig opleveren, vatte hij de avond kort samen. Alle mooie initiatieven ten spijt, over dertig jaar zullen slechts de doelpunten van Van Persie, Messi en Drogba in het collectieve geheugen voortleven.
Maar dat het WK 2010 een groot voetbalfeest zal worden, staat nu al vast. Een feest voor de gehele wereld. Ook voor de inwoners van Zuid-Afrika.
Andere artikelen over economische kansen WK 2010
